خرخيار با نام علمى مترادف در صدر ( شليمر : 3 * ) . امروزه نيز گياه را به عربى قثاء الحمار و به پارسى خيارخر و خرخيار مىنامند . پزشكان سنتى ذيل عنوان " قثاء الحمار " درباره خواص و موارد مصرف آن چنين گفته‌اند : چكاندن عصاره گياه در گوش درد آن را تسكين مىدهد و ضماد ريشه آن با آرد جو آماسهاى بلغمى مزمن را تحليل مىبرد و با صمغ بطم ( سقز ) دمل را مىگشايد . ضماد جوشانده آن در نقرس و تنقيه آن در سياتيك و مضمضه كردن آن براى درد دندان خوب است و گرد خشك آن در لك و پيس ، اكزماى مزمن و زرد زخم و لكه سياه صورت ناشى از جاى زخم موثر و به صورت خوراكى مسهل بلغم و خارج‌كننده صفرا و درمان‌كننده استسقاء [ استسقاى لحمى : 4 * ] مىباشد ولى به معده زيان مىرساند و الاطيريون ( منظور Elaterium ) بلغم و صفرا را با قى و اسهال از بدن خارج مىكند . قاعده‌آور و شياف رحمى آن كشنده جنين مىباشد و چنانچه آن را با شير [ دختر ] * به بينى به كشند در يرقان ، سردرد مزمن و ماليدن مخلوط آن با روغن زيتون يا عسل يا زهره گاو به گلو در خناق موثر است ( ديوسكوريد : 5 * ) . در سردرد معروف به " بيضه " ( 6 * ) بسيار سودمند مىباشد ( رازى : 7 * ) . براى فالج ، لقوه ، درد مفاصل ، سياتيك ، قولنج و به بينى كشيدن مخلوط آن با شير براى ميگرن خوب است مدر مىباشد . آن را به تنها نبايد مصرف كرد بلكه بايد با صبر ، قنطوريون ، سورنجان ، كمافيطوس [ خيار شنبر ، سكبينج ، تربد ، حب بلسان ، نمك هندى و امثال آنها ] ( براى مصارف خوراكى و تنقيه ) آميخته و به كار برد ( هروى : 8 * ) . عصاره‌هاى ميوه ( Elaterium ) ، ريشه و برگ در يرقان سودمند است ولى عصاره برگ ضعيف‌تر عمل مىكند در تنگى نفس موثر است به عنوان قىآور و مسهل بهتر است الاتريوم را با دو برابر وزنش نمك مخلوط و حبهائى به اندازه گاودانه تهيه و با آب به بلعند چنانچه آن را در آب حل كرده بيخ زبان و حلق بمالند باعث قى كردن مىشود به ويژه اگر آن را در روغن زيتون و روغن سوسن حل نمايند كه خيلى قوىتر عمل مىكند . در اين صورت اگر استفراغ شديد شد براى بند آوردن آن شراب و روغن زيتون [ اگر فايده نبخشيد آرد جو يا گندم يا آب سرد بنوشند و در آب سرد به نشينند ] ( ابن سينا : 9 * ) . در وزوز گوش ، درد پشت و درد دندان موثر است و جوشانده برگ و ريشه آن براى آسم و تنگ‌نفس ارتوپنه خوب است ( ابن بيطار : 10 * ) . اگر آن را با داروهائى نظير صبر ، قنطوريون باريك ، سورنجان . . . بياميزند مسكن بسيارى از دردها مىباشد و در بىحسى دست و پا موثر است . هرگز نبايد آن را با داروهاى گرم مانند اسكامونه و شحم حنطل مصرف نمايند . ماليدن پخته‌شده آن در روغن كنجد بر تكمه‌ها و پيرامون مقعد براى بواسير خوب است و پودر ريشه آن براى اوريون ( 11 * ) ، و ورم گانگليون هاى لنفاوى گردن ( 12 * ) موثر مىباشد ( انصارى : 13 * ) . به بينى كشيدن عصاره حل‌شده در شير دختر در خوذه ( 14 * ) و ماليدن افشره نيم گرم آن تسكين‌دهنده درد بيضه و درمان‌كننده نزول آب در خصيه ( 15 * ) مىباشد ( حكيم مومن و عقيلى خراسانى : 16 * ) . هر كجا كه لازم است داروى مدر و مسهل توأما مصرف شود استعمال آن رحجان دارد در حالات ضعف شديد ، تب ، ورم معده و روده از استعمال آن بايد اجتناب نمايند مگر آنكه با يكى از مقويات مانند عصاره